Culloden Battlefield: toen en nu

🎵 Sing me a song of a lass that is gone,
Say, could that lass be I?
Merry of soul she sailed on a day
Over the sea to Skye 🎵

Klinken deze lyrics je bekend in de oren? Vast wel! Deze lyrics vormen de theme song van de serie ‘Outlander‘, dat zich afspeelt in het tijdreizend Schotland tussen de 18de en de 20ste eeuw. De protagonisten in deze serie zijn Jamie en Claire. Hij is een Schot, zij een Britse, verbonden met elkaar, niet alleen in hun harten, maar ook in tijd. ‘Outlander’ vertoont een waar geromantiseerd, echter grotendeels historisch correct verhaal in een woelige periode van politieke chaos en bloederige veldslagen, waarin Jamie en Claire vechten voor hun land, hun leven en hun liefde voor elkaar.

Wie deze serie volgt (seizoen 4 is nu uit!), treedt mijn mening vast bij wanneer ik zeg dat 1 aflevering je al doet aanzetten om een vliegticket richting de Schotse glens te boeken. De serie ‘Outlander’ neemt je vanaf de eerste minuut mee op een magisch en mysterieus pad doorheen het Schotland van vroeger en nu.

Maar ‘Outlander’ even terzijde. Voor wie de Schotse geschiedenis geen geheimen kent (of wie de televisieserie aan het bekijken is), weet ongetwijfeld waarover ik spreek wanneer ik het heb over politieke chaos en bloederige veldslagen. De Jakobitische opstanden, Bonnie Prince Charlie en de gruwelijke finale slag op 16 april 1746 bij Culloden in de Schotse Hooglanden zijn slechts 3 sleutelbegrippen in het hele verhaal. Waarom deze slag zó bloedstollend én tegelijk zó cruciaal was, lees je verder in dit artikel.

DSC_0124

Gitzwarte horror

Het is onweerlegbaar. 16 april 1746 kenmerkt een gitzwarte pagina in het dagboek van de geschiedenis van Schotland. Op deze datum werd namelijk een gruwelijke veldslag uitgevochten in Schotland.  Zeggen dat deze slag onmenselijk ijzingwekkend was, is nog licht uitgedrukt. ‘Wat is er dan precies gebeurd?‘, vraag je je af. Wel, long story short, zoals het altijd verloopt in de geschiedenis, strijden 2 vijanden (het Britse regeringsleger ↔ de Jakobieten (de Schotse rebellie) en Frankrijk) tegen elkaar met als prijs: de troon van Schotland. De Jakobitische strijdkrachten zijn ervan overtuigd om “Bonnie Prince Charles” van House of Stuart terug aan de macht te brengen, terwijl de Britten vinden dat House of Hanover moet zegevieren. De laatste veldslag tussen deze vijanden werd uiteindelijk uitgevochten op 16 april 1746, op een moerassig veld bij Culloden, een plek vlakbij Inverness. Het werd tevens de allerlaatste veldslag op de Britse Eilanden. Sterker nog, het zou een veldslag worden die in het geheugen van elke Schot zou gegrift staan, tot op de dag van vandaag.

DSC_0095

Toen: 16 april 1746 …

Net buiten Inverness (± 5 km) ligt Culloden Moor, het moerassige landschap waar de beruchte veldslag plaatsvond. Culloden Moor is een glooiend, uitgestrekt, maar uiterst zompige vlakte, vooral aan de Schotse zijde. En net dàt moerassige landschap aan de Schotse zijde was één van de externe factoren die de Schotse rebellie de das zou omdoen. De Schotse rebellie was, na een jarenlange progressie, door een reeks zinloze beslissingen, gedoemd om te falen.

De vete tussen de Jakobieten en het Britse Huis van Hannover was reeds jarenlang aan de gang vooraleer het beslissende gevecht in Culloden plaatsvond. Wetende dat de Jakobieten al die tijd aan de winnende hand waren geweest en een nederlaag niet hadden voorzien, deed de klap des te harder aankomen. Een ronduit dwaze beslissing van de Schotse generaal George Murray de nacht voor de strijd werkte deze nederlaag nog meer in de hand. Generaal Murray had Bonnie Prince Charlie immers overtuigd om een nachtelijke aanval uit te voeren vóór de dag van confrontatie. Zijn plan was om met een groep Jakobieten het Britse regeringsleger aan te vallen tijdens het verjaardagsfeest van de Britse Hertog van Cumberland. Hij hoopte dat veel Britse soldaten dronken zouden zijn en dus bijgevolg niet in staat zouden zijn om terug te vechten. Echter, deze verrassingsaanval kwam nooit tot stand, want halverwege de tocht door de bossen raakten de Jakobieten verdwaald en vonden ze hun eigen strijdmakkers niet meer op tijd terug. Uiteindelijk werd besloten deze nachtelijke aanval te staken. Uitgeput en kletsnat keerden de Jakobieten kilometers door wind en regen terug naar hun kamp bij Inverness.

De dag nadien, op 16 april 1746, begon rond 11.00 uur ’s morgens de finale veldslag bij Culloden. Het was Bonnie Prince Charlie die het stuk moeras bij Culloden koos als locatie voor de strijd. Het werd een keuze die de Schotse rebellie uiterst duur kwam te staan, want door de moerassige en zompige ondergrond konden de Jakobieten helemaal niet snel aanvallen (ze waren ook vermoeid geraakt door de mislukte nachtelijke aanval). De Jakobieten zakten tot knielengte in het sop en konden zich amper verweren tegen de opkomende Britse cavalerie. Het Britse regeringsleger profiteerde ten volle van deze hachelijke situatie en viel de vermoeide en machteloze Schotse rebellie genadeloos aan. In amper een uur vielen meer dan 1.600 dodelijke slachtoffers, grotendeels Jakobieten (sommige bronnen hebben het over 1.500 doden). Het werd één der bloederigste, gruwelijkste en meest meedogenloze veldslagen ooit.

Hoewel de Schotse rebellie verloor en 16 april 1746 de Schotse geschiedenis inging als gitzwarte horror, toch blijft de ironie opvallen. De Jakobieten waren lange tijd aan de winnende hand en waren op een bepaald moment zelfs op enkele kilometers verwijderd van Londen, die voor het grijpen lag. Goeie geografen waren de Jakobieten echter niet, want ze keerden al snel terug noordwaarts, omdat ze in de veronderstelling waren dat Londen nog té ver weg was. Wat ze natuurlijk niet wisten, was dat ze er op een boogscheut vandaan waren. Stel dat de Schotse rebellie ook Londen, de hoofdstad van hun Britse tegenstander, had veroverd, dan was de strijd gewonnen en zag niet alleen de Schotse en Britse geschiedenis er anders uit, maar ook het heden.

 

… en nu

Tegenwoordig kan je de volledige site (bezoek ook de website: Culloden Visitor Centre) van Culloden Moor, dat in handen is van National Trust for Scotland (liefdadigheidsinstelling), bezoeken. Een toegangsticket kost 11 pond (prijzen mei 2018). Opgelet: de site is vrij groot, je rekent er dus best een tweetal uur voor uit (+ extra tijd om het museum volledig te bezoeken). Als bezoeker wandel je op paadjes, aangelegd in het moerassige veld (= “moor”), kan je de massagraven van zowel de Jakobieten (“Clan Fraser” – P.S. Het viel op dat bij het graf van Clan Fraser veel meer bloemen lagen dan eender waar! Fans van Jamie Fraser, much! ), als de Britten bezichtigen en reis je terug in de tijd wanneer je langs de slaglinies van de troepen wandelt, ongeveer 272 jaar na de veldslag. Op Culloden Moor waait steeds een stevige, koele wind, wat je ervaring nog intenser maakt.

Het Culloden Visitor Centre neemt je bijgevolg terug mee naar 16 april 1746. Je vindt er onder meer wapens, kledij, muntstukken en andere archeologische vondsten van beide partijen. Aan de hand van talrijke audiofragmenten en een geënsceneerde kortfilm in het cinemazaaltje kom je nog meer details te weten over het gevecht en de erbarmelijke situatie waarin die werd gevochten. Het volledige museumbezoek is chronologisch van begin tot einde, wat de beleving nog emotioneler en interactiever maakt. Culloden Moor en Culloden Visitor Centre vormen niet alleen een respectvol aandenken aan deze gitzwarte dag in de Schotse geschiedenis, maar het is ook een educatieve gids en een absolute aanrader voor elke geschiedenisliefhebber.

Culloden ademt historie en dat voel je tot diep in je binnenste.

DSC_0068

Tekst en foto’s © hellostefaniee

Één reactie Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.